De Baskische taal

In het Baskenland hebben ze hun eigen officiële taal: Euskera, en daar zijn de Basken trots op. Dat is ook niet gek, want wist je dat linguïsten het beschouwen als één van de oudste talen ter wereld? Het eerste steenschrift in deze taal vond men al in de 1e eeuw v.Chr. in grotten en op grafstenen. Al die eeuwen heeft de taal oorlogen, dictaturen en ontwikkelingen overleefd, best bijzonder voor een taal die gesproken wordt door slechts 5 miljoen mensen ter wereld. Waarom is het Baskisch zo’n lastige taal en hoe kan het zo lang onveranderd bestaan? 

Baskisch uit Georgië? 


Het Baskisch is voor de meesten moeilijk te begrijpen. Ten eerste omdat de taal amper te herleiden is van andere Europese taalfamilies als het Romaans of Germaans waar het Nederlands toe behoort. Linguïsten proberen al decennia lang de oorsprong van de Baskische woorden te vinden, maar ze zijn er nog niet uit. Ze hebben wel wat gelijkenissen gevonden met de Finoegrische taal (Fins en Hongaars), maar ook met het Georgisch en Noord-Afrikaanse talen. Dus zeg het maar, waar is de taal precies ontstaan? 

Kaixo! Zer moduz?

Het Baskisch is een taal met vooral veel x’en en z’en, wat het in mijn ogen wat exotisch maakt. Als een Bask jou zou aanspreken met de volgende zin: ‘Kaixo! Zer moduz?’, zou je hem dan begrijpen? Misschien zegt hij wel: ‘Hé! Wat doe je daar?’ als je op particulier terrein bent gekomen, of ‘Daar! Zie je het?’, als je vraagt waar het restaurant is. Maar nee, als je deze zin hoort, betekent het simpelweg: ‘Hallo! Hoe gaat het?

Die Romeinen weer

Vroeger was het gebied waar Baskisch werd gesproken aanzienlijk groter dan nu. Het reikte meer landinwaarts in Spanje tot verder in Zuid-Frankrijk, totdat de Romeinen aan de deur klopten. Zij wilden hun eigen taal introduceren: het Latijn. Deze taal heeft het huidige Spaans zoals we dat nu kennen enorm beïnvloed, maar liet het Baskisch onaangetast. Hoe kon dat? 

Sterke positie

Ondanks dat de Romeinen sterke vechters waren, konden ze niet Moeder Natuur overwinnen. Bergen en rivieren rondom het Baskenland vormden een natuurlijke muur tegen ‘slechte’ invloeden van buitenaf. De provincies Navarra en La Rioja aan de andere kant, hadden deze grens niet vanwege hun ligging in vlak gebied. De Romeinen hadden vrij spel in het overwinnen van deze regio’s en het doorvoeren van het Latijn, wat de reden is dat men tegenwoordig in Navarra en La Rioja bijna geen Baskisch meer spreekt. 

Van generatie tot generatie

Natuurlijk waren er altijd wel wat strijders die door de bergen het Baskenland binnenkwamen, daar kamp opzetten en een familie begonnen met de lokale inwoners. Maar de mannen waren altijd weg van huis, ‘aan het werk’, en de Baskische vrouwen waren degenen die hun kinderen in het Baskisch opvoedden. Zo gaven ze de taal van generatie op generatie door.

Dictatuur overleven

Zelfs niet een man genaamd Francisco Franco kon het Baskisch stoppen. Tijdens zijn dictatuur tussen 1939 en 1975 verbood hij tevergeefs het spreken van de taal. Wie de taal sprak, werd direct gefusilleerd. Toch blijkt maar weer dat geweld niet de oplossing is bij het bereiken van een doel, want de Basken gaven zich niet zomaar gewonnen en bleven in het geheim thuis Baskisch spreken. 

Voortbestaan van Baskisch

Na de dictatuur herleefde de Baskische taal als nooit tevoren. Zelfs nu zet de lokale regering veel in op het promoten en het spreken van Baskisch onder de bevolking. De taal wordt niet alleen gegeven als vak op basis- en middelbare scholen in het Baskenland, maar ook volwassenen over de hele wereld kunnen het studeren via cursussen of zelfs op enkele buitenlandse universiteiten, zoals in New York, Chicago en Frankfurt! Het laat zien dat de Baskische taal een essentieel onderdeel is van de Baskische cultuur en dat het altijd zal blijven bestaan door de wil en de trots van de Basken.

De afname van het gebied waar men Baskisch spreekt.

Een paar woorden Baskisch

Als je op vakantie bent in het Baskenland, is het wel zo leuk om wat woordjes te kunnen zeggen tegen de barman of te herkennen op straat:

Egun on (egoen on)* – goedemorgen

Arratsalde on (arratsalde on) – goedemiddag

Gabon (gaabon) – goedenavond

Kaixo (kaajtsjo) – hallo / hoi

Agur (agoer) – dag / doei

Eskerrik asko (eskerriek askoo)– bedankt

Bai (baai) – ja

Ez (es) – nee

Ongi etorri (ongie eetoorie) – welkom

Irteera (ierteraa) – uitgang

*Uitspraak

G – zoals ‘g’  als in het Engelse go;

X – zoals ‘tj’ als in tjokvol;

Z – zoals ‘s’ als in suiker.